Για το πως ο διαβήτης, η υπνική άπνοια, η υπέρταση, οι πόνοι της μέσης και η υπογονιμότητα στις γυναίκες μπορούν να ιαθούν μέσα από την Μεταβολική και Βαριατρική Χειρουργική για την Παχυσαρκία, καθώς και για τη σημασία της αναγνώρισης της Κλινικής Χειρουργικής Ογκολογίας του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Ηρακλείου ως Κέντρου Αριστείας, μιλά στον " Ιατρικό Τύπο" ο Καθηγγητής Χειρουργικής - Δ/ντης Κλινικής Χειρουργικής Ογκολογίας του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Ηρακλείου κ. Ιωάννης Μελισσάς
Κύριε Μελισσά τι σημαίνει η αναγνώριση της Κλινικής Χειρουργικής Ογκολογίας του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Ηρακλείου ως Κέντρο Αριστείας για τη Μεταβολική και Βαριατρική Χειρουργική;
Κέντρο Αριστείας είναι μια ιατρική μονάδα που παρέχει ασφαλή και αποτελεσματική περίθαλψη στους ασθενείς που θεραπεύει. Γι’ αυτό απαραίτητη προϋπόθεση είναι να έχει την ανάλογη υλικοτεχνική υποδομή και τους κατάλληλα εκπαιδευμένους γιατρούς. Η πιστοποίηση της παρεχόμενης περίθαλψης, από ένα διεθνή φορέα όπως η Ομοσπονδία Χειρουργικής της Παχυσαρκίας (IFSO) με αξιοκρατικές και διαφανείς διαδικασίες ελέγχου, είναι μια πράξη με σημαντικό κύρος και βαρύτητα.
Εξηγήστε μας πως γίνεται η διαδικασία διαπίστευσης μιας Κλινικής ως Κέντρο Αριστείας;
Ελέγχονται από ανεξάρτητους κριτές, ο χειρουργός ή οι χειρουργοί που στελεχώνουν αυτή την Κλινική, σε ο,τι αφορά την εκπαίδευση και την επίδοσή τους στη μεταβολική και βαριατρική χειρουργική. Η συνεχής ενημέρωσή τους στον τομέα αυτό, με τη συμμετοχή τους σε επιστημονικές εκδηλώσεις, συνέδρια, συγγραφή επιστημονικών εργασιών κ.α είναι επίσης σημαντική προϋπόθεση για την πιστοποίησή τους ως Κέντρο Αριστείας.
Στη συνέχεια ελέγχεται το Νοσοκομείο που πρέπει να έχει την κατάλληλη υλικοτεχνική υποδομή, ειδικευμένο νοσηλευτικό προσωπικό και άρτια εκπαιδευμένους ιατρούς συναφών ειδικοτήτων που θα είναι σε θέση άμεσα να καλύψουν οποιοδήποτε επιπλοκή μπορεί να προκύψει από μια εξειδικευμένη χειρουργική επέμβαση. Για παράδειγμα Μονάδες Εντατικής Θεραπείας στελεχωμένες με τα κατάλληλα κρεβάτια που να αντέχουν να σηκώνουν το βάρος και να δίνουν άνεση κινήσεων σε ένα παχύσαρκο ασθενή, αξονικό τομογράφο με τις κατάλληλες προδιαγραφές ώστε να εξυπηρετεί υπέρβαρους ασθενείς κ.α.
Είναι μια διαδικασία την οποία ζητά η Κλινική;
Η διαδικασία αξιολόγησης ξεκινά με την αίτηση που θα καταθέσει ο Διευθυντής της Κλινικής στη Διεθνή Ομοσπονδία Χειρουργικής της Παχυσαρκίας (International Federation for the Surgery of Obesity –IFSO) που είναι υπεύθυνη για τον έλεγχο και την διαπίστευση Κλινικών σε Ευρωπαϊκό επίπεδο.
Για την Κλινική του Ηρακλείου η αίτηση έγινε το 2009, ενώ η τελική διαπίστευση το 2011 μετά από μακροχρόνιο έλεγχο της απόδοσης στον τομέα της Βαριατρικής και Μεταβολικής Χειρουργικής.
Στην Κλινική για δύο χρόνια καταγράφαμε (ανώνυμα) σε μια διεθνή βάση δεδομένων που ανήκει στη Διεθνή Ομοσπονδία Χειρουργικής της Παχυσαρκίας, τα στοιχεία όλων των νοσογόνα παχύσαρκων και διαβητικών ασθενών που χειρουργήθηκαν από 20/1/2099 έως 20/1/2011.
Καταγράφαμε δηλαδή τα σωματομετρικά δεδομένα (ύψος, βάρος κ.α.) , τις διατροφικές συνήθειες, τα συνοδά νοσήματα (όπως ο σακχαρώδης διαβήτης, η υπέρταση, η υπνική άπνοια κ.α.), το είδος της επέμβασης που κάναμε, τις επιπλοκές, αν χρειάστηκε ή όχι εισαγωγή σε Μονάδα Εντατικής Θεραπείας μετεγχειρητικά, τις ημέρες νοσηλείας, τις επαναεισαγωγές και γενικά την έκβαση κάθε χειρουργικής πράξης.
Στη συνέχεια ο κάθε ασθενής παρακολουθείτο για 2 συνεχή χρόνια και καταγράφονταν η εξέλιξη της μετεγχειρητικής πορείας του, δηλαδή η απώλεια βάρους, η ποιότητα της ζωής που είχε, η ίαση των συνοδών της παχυσαρκίας νοσημάτων, όπως του Σακχαρώδη Διαβήτη, της αρτηριακής υπέρτασης, της άπνοιας στον ύπνο κ.λ.π.
Αυτή τη στιγμή υπάρχουν Κέντρα Αριστείας σε 16 χώρες της Ευρώπης, όπως διαβάσαμε στο ενημερωτικό σας δελτίο. Η Κλινική του Ηρακλείου είναι η μοναδική της Ελλάδας;
Προς το παρόν, ναι. Η Κλινική του Ηρακλείου είναι η πρώτη που πιστοποιήθηκε και η μοναδική στην Ελλάδα. Σύντομα θα ακολουθήσουν κι άλλες, όπως η Πανεπιστημιακή Χειρουργική Κλινική του Ρίο, αλλά και ιδιωτικές Κλινικές της Αθήνας που έχουν συμπληρώσει με επιτυχία τον κύκλο του ελέγχου, από την Παγκόσμια Ομοσπονδία.
Υπάρχει σε άλλα κράτη σύστημα πιστοποίησης υπηρεσιών Υγείας;
Οι ΗΠΑ πρωτοπορούν σε αυτό. Από το 2004 έχουν σε όλη τη χώρα αναπτύξει το σύστημα διαπίστευσης Κλινικών ως Κέντρα Αριστείας. Έχει γίνει συνείδηση ότι ο πολίτης εμπιστεύεται μια Κλινική όχι μόνο γιατί θεωρείται καλή αλλά γιατί έχει ελεγχθεί και κριθεί θετικά από έναν ανεξάρτητο πιστοποιητικό φορέα.
Η αναγνώριση της Kλινικής σας ως Κέντρο Αριστείας τι σημαίνει για τον ασθενή;
Σημαίνει εμπιστοσύνη και σιγουριά ότι είναι σε καλά χέρια και ότι το πρόβλημα της υγείας του θα αντιμετωπιστεί με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Αυτό τού δίνει την ηρεμία που χρειάζεται πριν από κάποια επέμβαση και τη βεβαιότητα όλα θα κυλήσουν με πολύ μεγάλες πιθανότητες ομαλά.
Εδώ θα πρέπει να επισημάνουμε ότι σε κάθε τέτοιου είδους επέμβαση που γίνεται σε Κέντρα Αριστείας το ρίσκο είναι πολύ μικρό. Σε πρόσφατη μελέτη παρουσιάστηκαν τα αποτελέσματα των επεμβάσεων στα 46 Κέντρα Αριστείας 16 χωρών της Ευρώπης. Σε πολλές χιλιάδες χειρουργημένων ασθενών, η θνητότητα ήταν ελάχιστη (0,01%), ενώ επιπλοκές που αντιμετωπίστηκαν με επιτυχία παρουσίασε μόνο το 3,3% των ασθενών μετεγχειρητικά.
Σε σχέση με μια Κλινική που δεν είναι Κέντρο Αριστείας ποια είναι η διαφορά;
Με τα συγκριτικά στοιχεία που έχω από τις ΗΠΑ αυτή τη στιγμή, διαφαίνεται πολύ καθαρά ότι οι ημέρες νοσηλείας σε ένα Κέντρο Αριστείας είναι λιγότερες από άλλες Κλινικές. Είναι φθηνότερο επίσης το κόστος της νοσηλείας πράγμα πολύ θετικό για τις δαπάνες υγείας μιας χώρας. Επίσης, ένας παχύσαρκος που στο τέλος θα γίνει καλά και θα απαλλαγεί από τα παραπανίσια κιλά και από νοσήματα όπως ο Σακχαρώδης Διαβήτης, θα εξοικονομήσει αρκετά χρήματα από τον ασφαλιστικό του φορέα, ο οποίος θα ήταν υποχρεωμένος να πληρώνει για την αντιμετώπιση των νοσημάτων αυτών.
Άρα όλα δείχνουν χαμηλή θνητότητα, χαμηλό αριθμός επιπλοκών, μικρότερη νοσηλεία, μικρότερο κόστος και σαφώς καλύτερο αποτέλεσμα άρα και λιγότερο κόστος για το σύστημα υγείας.
Ένα από τα σημαντικά σημεία στο ενημερωτικό σας δελτίο, είναι η αντιμετώπιση συγχρόνως με την επέμβαση παχυσαρκίας και κάποιων νόσων, μεταξύ των οποίων είναι και ο διαβήτης. Μπορείτε να μας πείτε λίγα λόγια γι’ αυτό;
Είναι αλήθεια ότι ένα σημαντικό αποτέλεσμα αυτών των επεμβάσεων ήταν αυτό της ίασης των συνοδών νοσημάτων της παχυσαρκίας. Εκεί είδαμε να έχουν ιαθεί νοσήματα όπως ο διαβήτης, η υπνική άπνοια, η υπέρταση, οι πόνοι της μέσης και η υπογονιμότητα στις γυναίκες.
Οι πιο πολλοί παχύσαρκοι έχουν υπνική άπνοια. Αυτό μπορεί να ιαθεί μόνο με την απώλεια βάρους, κατά συνέπεια τα μεγαλύτερα ποσοστά ίασης από την επέμβαση παρατηρήθηκαν στην υπνική άπνοια τα οποία έφταναν και το 92%. Τα ποσοστά του διαβήτη έφταναν στο 45-60%, ανάλογα το είδος επέμβασης και τον ασθενή. Και τέλος οι μισοί υπερτασικοί δηλαδή ένα ποσοστό 50%-55% γίνονται καλά από την απώλεια βάρους.
Γιατρέ, δεδομένου του μεγάλου αριθμού διαβητικών στην χώρα μας και με έναυσμα τα εντυπωσιακά ποσοστά ίασης 60% που αναφέρονται στο ενημερωτικό σας δελτίο να σταθούμε λίγο σ’ αυτό και να μας εξηγήσετε ποια ομάδα διαβητικών αφορούν;
Βεβαίως, το εντυπωσιακό αυτό ποσοστό αφορά όλες τις ομάδες διαβητικών. Το πιο σημαντικό σημείο όμως είναι στους «νέους διαβητικούς» δηλαδή σε ασθενείς που έχει διαγνωστεί ο διαβήτης τους τα τελευταία 5 χρόνια το πολύ. Τότε η αποκατάσταση φτάνει στο 98%. Μιλάμε δηλαδή για σχεδόν πλήρη ίαση.
Να επισημάνω βέβαια, ότι αυτή τη στιγμή υπάρχουν κάποιες επεμβάσεις υπό διερεύνηση για τη θεραπεία διαβητικών που δεν είναι παχύσαρκοι, όπως π.χ. ειλεονηστιδική μετάθεση που ξεκίνησε το 2007 και έκτοτε έχει χρησιμοποιηθεί για την χειρουργική θεραπεία αρκετά μεγάλου αριθμού διαβητικών.
Υπάρχουν κάποια κριτήρια των ασθενών που θα χειρουργηθούν;
Οι διεθνείς ενδείξεις προβλέπουν ότι ασθενείς με δείκτη μάζας σώματος άνω των 30 μπορούν να χειρουργηθούν για διαβήτη. Στην Ελλάδα τα ασφαλιστικά ταμεία καλύπτουν τις επεμβάσεις σε ασθενείς με δείκτη μάζα σώματος από 35 και άνω, όταν με την παχυσαρκία συνυπάρχει και διαβήτης τύπου 2.
Ποια είναι τα κριτήρια του διαβητικού/παχύσαρκου ασθενούς για να χειρουργηθεί;
Χειρουργούνται όσοι ασθενείς δεν καταφέρουν να ελέγξουν το διαβήτη τους με άλλους συντηρητικούς τρόπους (σωστή διατροφή, άσκηση, φαρμακευτική αγωγή κ.α.). Σ’ αυτήν την περίπτωση σκεφτόμαστε την χειρουργική θεραπεία.
Υπάρχει η άποψη ότι θα ήταν σκόπιμο να φτιαχτούν κάποιες επιτροπές από διάφορες ειδικότητες ιατρών που θα κρίνουν ποιοι ασθενείς μπορούν να χειρουργηθούν. Ποια είναι η γνώμη σας;
Πιστεύω ότι είναι σωστή πρόταση διότι μία τέτοιου είδους επέμβαση δεν απευθύνεται στο σύνολο των ασθενών με παχυσαρκία και διαβήτη αλλά σε επιλεγμένες, όπως προείπαμε ομάδες ασθενών που λογικό είναι να επιλεγούν μέσα από μια ομάδα ειδικών γιατρών. Ένας διαβητικός που δεν θα ρυθμιστεί κοστίζει στο κράτος πολλά χρήματα διότι στο μέλλον θα παρουσιάσει και άλλα νοσήματα. Αξίζει λοιπόν το κράτος να πληρώσει αυτό το κόστος μιας χειρουργικής επέμβασης και να μειώσει τις μελλοντικές δαπάνες. Μια τέτοια απόφαση πρέπει να παρθεί από μια ειδική επιτροπή που θα ξεχωρίζει επίσημα πλέον για το κράτος ποιοι πρέπει να φτάσουν μέχρι την επέμβαση.
Μέχρι στιγμής πόσοι ασθενείς έχουν χειρουργηθεί στην Κλινική σας;
Η Κλινική του Ηρακλείου είναι από τις παλαιότερες που ασχολούνται με τη Μεταβολική Χειρουργική. Από το 1992 έχουμε φτάσει τους 2.000 χειρουργημένους ασθενείς. Χειρουργούνται από 100-150 άτομα το χρόνο. Οι ανάγκες δεν καλύπτονται γι’ αυτό αυτή τη στιγμή υπάρχει λίστα αναμονής 40-50 ατόμων.
Πως θα βλέπατε το ενδεχόμενο περαιτέρω ανάπτυξης της Κλινικής;
Θα το θέλαμε αλλά αυτή τη στιγμή είναι όλα ρευστά δεδομένων των συγχωνεύσεων, συνεπώς δεν μπορούμε να γνωρίζουμε αν η πολιτεία έχει τη δυνατότητα να στελεχώσει την Κλινική με περισσότερο προσωπικό.
Η δυνατότητα ανάπτυξης του ιατρικού τουρισμού στη χώρα μας, δεδομένου ότι η παχυσαρκία είναι ένα παγκόσμιο φαινόμενο, δε θα βοηθούσε στην ανάπτυξη της κλινικής;
Βεβαίως, έχετε δίκιο. Μάλιστα πριν λίγο καιρό το Νοσοκομείο μας αδελφοποιήθηκε με το Υπουργείο Υγείας Κύπρου, ώστε να έρχονται στην Κρήτη περιστατικά παχύσαρκων από την Κύπρο να χειρουργούνται εδώ. Υπάρχει ήδη μια ροή Κυπρίων προς την Κρήτη από πιο παλιά συνεπώς αυτό θα βοηθήσει ακόμα πιο πολύ. Αυτό βέβαια θα μπορούσε να αναπτυχθεί ακόμα περισσότερο δεδομένου ότι η θέση της Κρήτης γεωγραφικά είναι πολύ καλή, ο καιρός είναι σύμμαχος και οι ξενοδοχειακές μονάδες άφθονες. Ήδη γίνονται κάποιες συζητήσεις με τους υπευθύνους για να ξεπεραστούν και τα όποια θεσμικά προβλήματα. Έχουμε βέβαια κατά καιρούς αναλάβει την χειρουργική θεραπεία ασθενών και από άλλες χώρες, όπως τον Καναδά, τη Γερμανία, την Ολλανδία, τη Ν. Αφρική κ.α.
Ποια είναι τα είδη της Βαριατρικής Χειρουργικής που χρησιμοποιούνται για τις επεμβάσεις παχυσαρκίας;
Η πιο απλή και γνωστή επέμβαση είναι ο Δακτύλιος, το «Μανίκι» (sleeve gastrectomy), μία νέα χειρουργική μέθοδος η «Πτύχωση» που είναι μια παραλλαγή του «Μανικιού» , η Γαστρική Παράκμαψη και η Χολοπαγκρεατική Εκτροπή.
Αυτές είναι οι διεθνώς αποδεκτές μέθοδοι και γίνονται ανάλογα με τον ασθενή, τις συνοδές παθήσεις του, τις διατροφικές του συνήθειες, τον τρόπο ζωής του ή ακόμα και την επιθυμία του ιδίου.
Οι πιο πολλές επεμβάσεις στην κλινική μας θα έλεγα ότι είναι το «Μανίκι» καθώς και οι Γαστρικές Παρακάμψεις.
Γιατρέ, εκτός από εσάς που είστε χειρουργός και Διευθυντής της Κλινικής, η ομάδα σας από πόσους και τι ειδικότητες γιατρών απαρτίζεται;
Είμαστε 4 χειρουργοί και δίπλα μας έχουμε μια αξιόλογη υποστηρικτική ομάδα από διαιτολόγους, φυσιοθεραπευτές, ψυχολόγους, γαστρεντερολόγους, ακτινολόγους, ενδοκρινολόγους και αναισθησιολόγους. Ευελπιστούμε στο μέλλον να μεγαλώσει ακόμα πιο πολύ η ομάδα μας και να είμαστε σε θέση να προσφέρουμε σε πολύ περισσότερους ασθενείς τις υπηρεσίες μας χωρίς την ανάγκη ύπαρξης λίστας αναμονής.
Ανθή Αγγελοπούλου
Χαράλαμπος Πετρόχειλος
