Όλο και πιο αισιόδοξα τα νέα στη θεραπεία της επάρατης νόσου. Ο κύριος Χρήστος Χριστοδούλου, παθολόγος ογκολόγος, αναπληρωτής διευθυντής B' Ογκολογικής του νοσοκομείου Metropolitan, μίλησε στη «Βραδυνή» για τις εξελίξεις στη θεραπεία του καρκίνου. Μας εξηγεί n ακριβώς είναι οι στοχευμένες θεραπείες και γιατί είναι τόσο σημαντική η μεγαλύτερη πρόοδος στην ογκολογία τα τελευταία 20 χρόνια...

Ποιες είναι οι πιο σημαντικές εξελίξεις στην ογκολογία τα τελευταία χρόνια;

Στη διάρκεια της τελευταίας 20ετίας, έχουμε γίνει μάρτυρες μιας σημαντικής προόδου στη θεραπευτική του καρκίνου. Νεότερα κυτταροστατικά (χημειοθεραπευτικά) και ορμονικά σκευάσματα προστέθηκαν στη θεραπευτική μας φαρέτρα, τα οποία χορηγούμενα προληπτικά μείωσαν τις υποτροπές, ενώ στη μεταστατική νόσο παρέτειναν την επιβίωση των ασθενών.
Ακόμη και κυτταροστατικά, που με τη χρήση της νανοτεχνολογίας περικλείονται σε νανομόρια, έχουν βρει την εφαρμογή τους στη θεραπεία του καρκίνου. Επίσης εντάχθηκαν στην κλινική πράξη μια σειρά υποστηρικτικών παραγόντων που βελτίωσαν σημαντικά την ποιότητα ζωής των ασθενών...
Τέτοιοι παράγοντες, όπως είναι τα ισχυρά αντιεμετικά ή οι αιμοποιητικοί αυξητικοί παράγοντες, χρησιμοποιούνται κατά τη διάρκεια των χημειοθεραπειών, περιορίζοντας κατά πολύ τις ανεπιθύμητες ενέργειες τους. Ακόμη, διαδόθηκε ευρέως η χρήση των διφωσφωνικών οξέων, φαρμάκων που χρησιμοποιούνται σε περίπτωση οστικών μεταστάσεων, μειώνοντας σημαντικά τις επιπλοκές τους (πόνο, κατάγματα, υπερασβαιοτιαιμία κ.α.) Στο ίδιο πεδίο, των οστικών μεταστάσεων, έχει πρόσφατα βρει τη θέση του και το φάρμακο denosumab. Τα διφωσφωνικά και το denosumab είναι φάρμακα τα οποία δρουν στο μικρό περιβάλλον του καρκινικού κυττάρου. Τη μεγάλη όμως επανάσταση στην ογκολογία έφεραν οι νεότερες στοχεύουσες θεραπείες, κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας. Οι θεραπείες αυτές στοχεύουν συγκεκριμένους στόχους στην κυτταρική μεμβράνη ή στο ενδοκυττάριο χώρο ή ακόμη στο μικρο-περιβάλλον του καρκινικού κυττάρου.

Πού οφείλονται οι εξελίξεις αυτές και πώς ακριβώς δρουν οι στοχεύουσες θεραπείες;

Η καλύτερη κατανόηση της μοριακής ογκολογίας επέτρεψε για πρώτη φορά τον ορθολογικό σχεδιασμό φαρμάκων που στρέφονται κατά συγκεκριμένων στόχων που ανιχνεύονται στα καρκινικά κύτταρα και που αποδεδειγμένα εμπλέκονται στην καρκινογένεση. Μάλιστα, οι στόχοι αυτοί αναζητούνται στο υλικό βιοψίας κάθε ασθενούς, σε μια προσπάθεια να λάβει ο καθένας το φάρμακο που έχει μεγαλύτερες πιθανότητες να τον βοηθήσει. Αν θέλουμε να είμαστε δίκαιοι, πρέπει να παραδεχτούμε ότι οι πρώτες στοχεύουσες θεραπείες στον καρκίνο υπήρξαν οι ορμονοθεραπείες, που αναγνωρίζουν συγκεκριμένους στόχους στους ορμονοεξαρτώμενους καρκίνους, όπως ο καρκίνος του μαστού και του προστάτη.

Μπορείτε να περιγράψετε τη διαδικασία της καρκινογένεσης με απλά λόγια;

Αν θέλουμε σήμερα να περιγράψουμε απλουστευμένα την ιστορία της καρκινογένεσης, θα μπορούσαμε να πούμε ότι κάποια ερεθίσματα στο μικρο-περιβάλλον των κυττάρων διεγείρουν υποδοχείς στην επιφάνεια τους. Οι υποδοχείς με τη σειρά τους ενεργοποιούν ενδοκυττάρια μονοπάτια που έχουν σχέση με τον πολλαπλασιασμό των καρκινικών κυττάρων, αλλά και την «αθανατοποίησή» τους. Με αυτόν τον τρόπο, τα καρκινικά κύτταρα συσσωρεύονται και όταν ο όγκος τους ξεπεράσει ένα ορισμένο μέγεθος, τότε δημιουργούνται δίκτυα νέων αγγείων (νεο-αγγειογένεση) για την τροφοδοσία τους. Επιπλέον, παράγονται ουσίες οι οποίες συντελούν στη διάσπαση του στρώματος γύρω από τα καρκινικά κύτταρα, στην είσοδο τους στα αγγεία και στη μεταφορά τους σε απομακρυσμένα σημεία (μεταστάσεις).

Σε τι συνίστανται τα πλεονεκτήματα των στοχευουσών θεραπειών;

Έχουν περισσότερο εξειδικευμένη δράση και λιγότερες παρενέργειες σε σχέση με τα κυτταροστατικά, που δρουν αδιακρίτως έναντι καρκινικών και φυσιολογικών κυττάρων, προξενώντας σοβαρές παρενέργειες.

Μπορούμε να πούμε ότι η ιατρική κέρδισε οριστικά τη μάχη εναντίον του καρκίνου;

Αυτό είναι μάλλον υπερβολή. Είναι φανερό πως ο μεταστατικός καρκίνος μετατρέπεται σταδιακά από θανατηφόρο σε χρόνια νόσο. Είναι επίσης φανερό πως αυτό επιτυγχάνεται με μια σειρά νέων φαρμάκων, τα οποία προστιθέμενα στις παλιές θεραπείες ή εναλλασσόμενα με αυτές αυξάνουν την επιβίωση των ασθενών και βελτιώνουν την ποιότητα της ζωής τους. Ο καρκίνος είναι μια πολύπλοκη αρρώστια και η θεραπεία του βασίζεται στην καλύτερη κατανόηση της μοριακής βιολογίας και στην εφαρμογή πολύπλοκων θεραπειών.

Πηγή: Βραδυνή